جامعه المصطفی
محل تولید
پژوهشگاه بین‌المللی المصطفیجریان شناسی دینی-معرفتی در عرصه بین‌الملل2717-097771420260823مدل بومی تقریب مذاهب اسلامی در اندونزی راهبردی بر مبنای فقه شافعی، کلام اشعری و اخلاق و عرفان غزالی/حسین متقی94812144FAJournal Article20260912تقریب مذاهب اسلامی زمانی می‌تواند به همگرایی پایدار میان مسلمانان بینجامد که بر پایه واقعیت‌های تاریخی، فرهنگی و مذهبی هر جامعه طراحی شود. اندونزی، به‌عنوان پرجمعیت‌ترین کشور مسلمان جهان، به دلیل برخورداری از سنت ریشه‌دار فقه شافعی، کلام اشعری، اخلاق و عرفان غزالی و نیز تجربه طولانی همزیستی مذهبی، ظرفیت‌های ارزشمندی برای ارائه الگویی بومی از تقریب در اختیار دارد. این پژوهش با هدف تبیین و طراحی چنین الگویی، نقش سه مؤلفه یادشده و همچنین جایگاه نهادهای دینی اثرگذار، از جمله نهضت‌العلما، محمدیه، ایجابی و ابی را در تحقق تقریب مذهبی بررسی می‌کند. پژوهش با روش کیفی، رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعات اسنادی و تحلیل محتوای منابع معتبر انجام شده و از رویکرد «تقریب زمینه‌گرا» به‌عنوان چارچوب نظری بهره گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تقریب در اندونزی بیش از آنکه یک پروژه صرفاً کلامی یا سیاسی باشد، فرآیندی فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی است که بر پذیرش تکثر فقهی، گفت‌وگوی سازنده، تقویت ارزش‌های مشترک اسلامی و همکاری نهادهای دینی استوار است. بر این اساس، مدل پیشنهادی پژوهش که بر سه‌گانه فقه شافعی، کلام اشعری و اخلاق و عرفان غزالی استوار است، می‌تواند ضمن تقویت همزیستی مذهبی و کاهش زمینه‌های تنش، الگویی کارآمد برای دیگر جوامع اسلامیِ برخوردار از تنوع مذهبی نیز باشد.http://pma.journals.miu.ac.ir/article_12144_e3d53ed66808553ba0ad8d3e72ac48e5.pdfجامعه المصطفی
محل تولید
پژوهشگاه بین‌المللی المصطفیجریان شناسی دینی-معرفتی در عرصه بین‌الملل2717-097771420260823الگوی تطبیق‌سازی میان مفاهیم اسلامی و نوکنفوسیوسی توسط علامه لیوجی/علیرضا دوران/محمد باقر قیومی /حمیدرضا طوسی/عزالدین رضانژاد497212168FAJournal Article20260914در قرن هفدهم و هجدهم میلادی، مسلمانان چین از سوی حاکمان مجبور به پذیرش زبان و فرهنگ چینی شده و بهتدریج دستیابی مسلمانان به منابع اصیل اسلامی با مشکلات فزایندهای روبهرو شد. یکی از مهم‌ترین دانشمندان این دوره، شخصیتی به نام «علامه لیوجی» است. او با تسلطی که بر هر دو فرهنگ اسلامی و نوکنفوسیوسی داشت، توانست اسلام را بهگونهای معرفی کند که هم از سوی حاکمان چینی مورد پذیرش قرار گیرد و هم مسلمانان قادر به فهم احکام اسلامی شوند. روش لیوجی را می‌توان، مدل «ترجمه‌ای ـ گفت‌وگویی» نامید. مدل ترجمه‌ای، بیشتر بر «سنّت و متن مقدس» تأکید کرده و بر تأثیرات فرهنگی متمرکز نیست. در مقابل، مدل گفت‌وگویی بر تعامل و ارتباط فرهنگی دوسویه بین پیروان دو دین و فرهنگ تأکید دارد. علامه لیوجی با این مدل، از یک‌سو به اسلام وفادار بود و از سوی دیگر توانست به غنیسازی فرهنگ اسلام و نوکنفوسیوسی کمک کند. اسلامی که لیوجی در صدد شناساندن آن بود، با ادیان چین که دین‌هایی فرهنگی هستند، سازگاری بیشتری دارد. این نوشتار با روش تحلیلی ـ توصیفی می‌کوشد با تحلیل مفاهیم تطبیقسازیشده توسط لیوجی، شیوه تطبیق‌سازی وی را بشناساند.
<strong> </strong>http://pma.journals.miu.ac.ir/article_12168_43ac641f9683f76fd26be9255aa8a6f1.pdfجامعه المصطفی
محل تولید
پژوهشگاه بین‌المللی المصطفیجریان شناسی دینی-معرفتی در عرصه بین‌الملل2717-097771420260823تحلیل عوامل سیاسی و ساختاری در جذب و گسترش جریان صدر/وحید اخوت/محمد قطرانی‌پور7310212169FAJournal Article20260914جریان صدر، یکی از مهم‌ترین، پیچیده‌ترین و درعین‌حال ناشناخته‌ترین جریانات سیاسی اجتماعی عراق است. این پژوهش، به بررسی و تحلیل عوامل سیاسی و ساختاری مؤثر بر جذب و گسترش جریان صدر در عراق می‌پردازد. مسئله اصلی این تحقیق، این است که چگونه این جریان توانسته است در صحنه سیاسی عراق نفوذ و قدرت خود را حفظ کند؛ با وجود اینکه گاهی از طریق ابزارهای غیرمتعارف و بحث‌برانگیز عمل کرده است. فرضیه اصلی این مقاله، این است که ترکیبی از رهبری کاریزماتیک، اتخاذ گفتمان اپوزیسیون و استفاده از ابزارهای فشار، کلید بقا و گسترش این جریان در فضای سیاسی عراق بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که رهبری کاریزماتیک مقتدی صدر و سرسپردگی محض هواداران به وی، امکان اتخاذ تصمیمات انعطاف‌پذیر و گاهی غیرقابل پیش‌بینی را فراهم آورده است. همچنین، اتخاذ گفتمان اپوزیسیون و موضع‌گیری در برابر فساد و اشغالگری، به صدر این امکان را داده است تا در عین حضور در قدرت، خود را خارج از ساختار مسئولیت‌پذیر معرفی کرده و محبوبیت خود را حفظ کند. درنهایت، پژوهش نشان می‌دهد که استفاده ابزاری از تاکتیک‌های فشار، اعم از خشونت و تظاهرات خیابانی، به‌عنوان یک اهرم قدرتمند در برابر رقبا عمل کرده و آنها را به مماشات با این جریان وادار ساخته است. ازاین‌رو، موفقیت سیاسی جریان صدر ناشی از یک استراتژی پیچیده است که در آن، عوامل کاریزماتیک و ابزارهای غیرمتعارف، نقش محوری ایفا می‌کنند. این تحقیق با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و با رویکرد توصیفی تحلیلی، داده‌های مکتوب علمی پژوهشی را مورد کاوش قرار داده است.http://pma.journals.miu.ac.ir/article_12169_818e264a693d65d2793e9fd7a4e25dff.pdfجامعه المصطفی
محل تولید
پژوهشگاه بین‌المللی المصطفیجریان شناسی دینی-معرفتی در عرصه بین‌الملل2717-097771420260823تحلیل و نقد دیدگاه‌ها و انگیزه‌های جریان سلفی در قبال مشابهت‌انگاری شیعه و یهود/علی جدید بناب/محمدرضا ضیایی10312212170FAJournal Article20260914مطالعه انتقادی بر آرای سلفیه در باب خاستگاه شیعه و نسبت آن با یهود، از منظر تاریخی، اهمیت ویژه‌ای در پژوهش‌های اسلامی دارد. سلفیان، به‌ویژه ابن‌تیمیه، با طرح نظریه تشابه‌انگاری میان تشیع و یهود، درصدد القای شبهه‌ای بودند که خاستگاه شیعه را غیراسلامی و برگرفته از اندیشه‌های یهودی معرفی کند. این رویکرد، نه تنها به تضعیف جایگاه شیعه در میان فرق اسلامی منجر می‌شد، بلکه هدفی فرقه‌ای و سیاسی را دنبال می‌کرد؛ یعنی ایجاد فاصله میان شیعه و اهل‌سنّت و تشدید اختلافات مذهبی.
این پژوهش، با هدف واکاوی انگیزه‌ها و تحلیل انتقادی دیدگاه‌های سلفیه نسبت به تشابه‌انگاری یهود و تشیع سامان یافته است. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر گردآوری داده‌های کتابخانه‌ای است. یافته‌ها نشان می‌دهد که استدلال‌های سلفیه در این زمینه، بیشتر ناشی از انگیزه‌های سیاسی، اجتماعی و فرقه‌ای است تا شواهد تاریخی و کلامی معتبر. بررسی دقیق آرای ابن‌تیمیه و متفکران سلفی دیگر، نشان می‌دهد که ادعاهای آنان فاقد پشتوانه علمی و منطقی بوده و در بوته نقد و تحلیل، مورد پذیرش قرار نمی‌گیرد. نتیجه‌گیری پژوهش، بیانگر آن است که نظریه تشابه‌انگاری یهود و تشیع، ابزاری برای تخریب شیعه و تفرقه‌افکنی در جهان اسلام است. برون‌دادِ این مطالعه، بر بی‌پایه بودن این ادعا و ضرورت بازخوانی انتقادی اندیشه‌های سلفی در تاریخ اندیشه اسلامی تأکید دارد.
<strong> </strong>
http://pma.journals.miu.ac.ir/article_12170_410a9ea6ca4304997a616ff868a25911.pdfجامعه المصطفی
محل تولید
پژوهشگاه بین‌المللی المصطفیجریان شناسی دینی-معرفتی در عرصه بین‌الملل2717-097771420260823آسیب‌شناسی رفتاری رهبران فرقه‌های نوظهور با تأکید بر رویکرد روان‌شناختی دینی/فائزه ابراهیمی/محمدتقی سازندگی12315012171FAJournal Article20260914فرقه‌های نوظهور در جهان معاصر، بیش از هر چیز بر محور رهبرانی شکل می‌گیرند که با بهره‌گیری از ویژگی‌های شخصیتی خاص و سازوکارهای روانی پیچیده، قدرت نفوذ و کنترل پیروان را به دست می‌آورند. این پژوهش با رویکردی آسیب‌شناسانه، به بررسی شاخصه‌های رفتاری رهبران فرقه‌های نوظهور با تأکید بر تحلیل روان‌شناختی و داوری دینی اسلامی می‌پردازد. پرسش اصلی تحقیق، آن است که چه الگوهای رفتاری و روانی در رهبران این فرقه‌ها تکرار می‌شود و این الگوها چگونه در تثبیت اقتدار، مشروعیت‌سازی کاذب و تداوم فرقه نقش‌آفرین‌اند؟
روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی موردی برخی فرقه‌های شاخص نوظهور است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رهبران این جریان‌ها، واجد مجموعه‌ای نسبتاً ثابت از ویژگی‌ها هستند که می‌توان آنها را در چند محور مشخص طبقه‌بندی کرد:
نخست، خودبزرگ‌بینی و خودشیفتگی دینی که در قالب ادعاهای ویژه‌بودن، برخورداری از علم باطنی یا ارتباط خاص با امر قدسی بروز می‌یابد؛ دوم، رفتارهای اقتدارگرایانه و کنترل‌گر شامل حذف عقلانیت انتقادی، القای اطاعت مطلق و بی‌اعتبارسازی نهادهای مرجع دینی و علمی؛ سوم، دوگانگی گفتار و کردار که از یک‌سو با شعارهای معنویت‌گرایانه و اخلاقی همراه است و از سوی دیگر، در عمل به سوءاستفاده روانی، مالی یا عاطفی از پیروان می‌انجامد؛ و چهارم، گریز از مسئولیت اجتماعی و اخلاقی که در توجیه خطاها با ارجاع به تقدیر، آزمون الهی یا دشمن‌سازی بیرونی نمود پیدا می‌کند.
تحلیل این شاخصه‌ها در پرتو آموزه‌های اسلامی نشان می‌دهد که رفتار رهبران فرقه‌های نوظهور با مفاهیمی چون: غرور، استکبار، اضلال و بدعت‌گذاری دینی، قابل تطبیق است. نتیجه پژوهش، بیانگر آن است که شناخت دقیق این الگوهای رفتاری، نقش مهمی در تمایز رهبری دینی اصیل از رهبری فرقه‌ای انحرافی دارد و می‌تواند مبنایی برای طراحی راهبردهای پیشگیرانه فرهنگی، آموزشی و دینی در مواجهه با فرقه‌های نوظهور فراهم آورد.http://pma.journals.miu.ac.ir/article_12171_f602b5f82a54b100fdebefbb3659dbdb.pdfجامعه المصطفی
محل تولید
پژوهشگاه بین‌المللی المصطفیجریان شناسی دینی-معرفتی در عرصه بین‌الملل2717-097771420260823فرصت‌ها و موانع مشارکت سیاسی شیعیان هند تحلیلی در چارچوب نظریه فرصت‌های سیاسی/رضا احمدزاده/احمد رهدار/غلامرضا مهدوی15117412172FAJournal Article20260914شیعیان هند به‌عنوان اقلیتی مذهبی در دل جامعه‌ای با اکثریت هندو و درعین‌حال، اقلیت در میان مسلمانان، با وضعیتی پیچیده از حیث هویت، کنشگری اجتماعی و مشارکت سیاسی مواجه‌اند. با وجود پیشینه تاریخی حضور شیعیان در ساختار قدرت سیاسی هند، تحولات دهه‌های اخیر، تحت تأثیر ناسیونالیسم هندو، سیاست‌های دولت مستقر، نفوذ سلفی‌گری و سلطه سیاسی اکثریت عددی مسلمانان غیرشیعه، موجب به حاشیه رفتن تدریجی شیعه و افزایش نگرانی‌های هویتی شده است. در چنین شرایطی، مشارکت سیاسی هدفمند شیعیان در حکومت هند، مسئله‌ای ضروری برای صیانت از هویت آنان به شمار می‌آید.
مسئله اصلی این مقاله، تبیین فرصت‌های مشارکت سیاسی وموانع کنش واقعی شیعیان در نظام سیاسی هند است. پژوهش حاضر، از چارچوب نظری فرصت‌های سیاسی بهره گرفته و با رویکردی کیفی و تحلیلی انجام شده است. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 12نفر از علما، نخبگان و فعالان اجتماعی شیعه در ایالت‌های مختلف هند و نیز بررسی اسناد و منابع مکتوب معتبر گردآوری شده و با روش تحلیل مضمون مورد واکاوی قرار گرفته است. موانع امنیتی ـ نهادینی و حذف نمادین در رسانه‌ها، مشارکت واقعی آنها را محدود می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه ساختار دموکراتیک هند درظاهر فرصت‌هایی برای مشارکت شیعیان فراهم آورد، اما در سطح اجرا، به دلیل پارادوکس سکولاریسم و شیوه اجرای حاکمیتی در هند، امنیتی‌سازی کنش مذهبی، حذف بوروکراتیک و طرد رسانه‌ای، مانع از بالفعل‌شدن این ظرفیت‌ها شده است.
http://pma.journals.miu.ac.ir/article_12172_2c5a40749f415d2e6addb5262c2d8ad1.pdf