تحلیل تطبیقی جریان‌های فکری استراتژیک درباره سیاست ترکیه در قبال ناتو/محمدهادی مدنی

سیاست ترکیه در قبال ناتو طی دهه‌های اخیر، به یکی از پیچیده‌ترین عرصه‌های منازعه نظری و کنش راهبردی بدل شده است؛ عرصه‌ای که در آن، دو رویکرد فکری رقیب، در پی جهت‌دهی به آینده سیاست خارجی این کشور برآمده‌اند. در این بستر، پژوهش حاضر به این پرسش می‌پردازد که جریان‌های فکری استراتژیک مؤثر بر سیاست ترکیه در قبال ناتو کدام‌اند و چه مدعاهای بنیادینی را پیش می‌کشند. براساس فرضیه پژوهش، دو جریان اوراسیاگرایی و ناتوگرایی، محور اصلی این منازعه فکری را تشکیل می‌دهند: نخستین جریان، خروج از ناتو را ضرورتی راهبردی تلقی می‌کند؛ در حالی‌که جریان دوم، ماندن در ناتو و حفظ معماری سیاست خارجی چندوجهی، متعادل و واقع‌گرایانه را بهترین شیوه تأمین منافع ملی ترکیه می‌داند. از این منظر، تبیین و سنجش عقلانیت هریک از این رویکردها، مستلزم مقایسه‌ای نظام‌مند میان آن‌هاست. براین‎اساس، تحلیل تطبیقی این دو جریان فکری و ارزیابی ادعاهای آن‌ها در چارچوب نظریه انتخاب عقلانی، هدف اصلی محسوب می‎شود. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و در چارچوب نظری انتخاب عقلانی سامان یافته و از این رهگذر تلاش می‌کند تصویری منسجم‌تر از منطق تصمیم‌گیری بازیگرانی با موقعیت ژئوپلیتیکی بینابینی ارائه دهد؛ اهمیتی که در تبیین مسیر آتی سیاست خارجی ترکیه و درک آینده ناتو، به‌ویژه در محیط حساس خاورمیانه و دریای سیاه، دوچندان می‌شود. یافته اصلی نشان می‌دهد که با وجود غلبه گفتمان‌های ایدئولوژیک و ضدغربی، رفتار واقعی ترکیه و ترجیح استراتژیک آن، نه از دل جهت‌گیری‌های هویتی، بلکه براساس «محاسبه عقلانی هزینه ـ فایده» و منطق حاکم بر نظریه انتخاب عقلانی صورت‌بندی شده است.